Artrose is niet alleen “slijtage”. Het is een aandoening waarbij kraakbeen geleidelijk kwaliteit verliest, het gewricht vaker ontstoken raakt en het omliggende bot zich aanpast. Daarom verschillen de klachten sterk per persoon: de één heeft vooral stijfheid in de ochtend en opvlammingen, de ander eerder belastingpijn bij lopen of traplopen. Juist die variatie maakt dat één standaardoplossing zelden werkt. Steeds meer onderzoek richt zich daarom op behandeling op maat: de juiste optie voor de juiste persoon, op het juiste moment.
Waarom behandeling op maat logisch is
Het gaat niet om ‘verschillende soorten artrose’, maar om één aandoening waarbij meerdere mechanismen in wisselende mate een rol spelen. Bij de één staat ontstekingsactiviteit op de voorgrond, bij een ander vooral belasting en gewrichtsstand, en bij weer een ander metabole belasting (bijvoorbeeld overgewicht of vetstofwisseling). Welke factor dominant is, bepaalt mede de kans van slagen van een behandeling. Daarom is het belangrijk om eerst goed vast te stellen welke mechanismen bij iemand het meest bijdragen, en het behandelplan daarop af te stemmen.
Orthopedisch advies op maat
Dr. Frank Th. G. Rahusen is orthopedisch chirurg met jarenlange ervaring in de behandeling van knie- en heupartrose. Hij staat bekend om zijn persoonlijke benadering en focus op niet-operatieve behandelingen die gericht zijn op pijnvermindering en behoud van het gewricht. Wilt u een knie- of heupoperatie liever uitstellen? Dan onderzoekt dr. Rahusen welke innovatieve, niet-operatieve opties het beste bij u passen, altijd met realistische verwachtingen en heldere vervolgstappen.
Wat kun je nu al verwachten van injecties?
Bij artrose kunnen injecties een belangrijke rol spelen om pijn te verminderen en het functioneren van het gewricht te verbeteren. Er bestaan verschillende mogelijkheden, elk met een eigen doel, werking en duur van effect.
Hyaluronzuur wordt toegepast om de smering in het gewricht te verbeteren. Het vergroot de schokdemping en vermindert de wrijving, waardoor bewegen soepeler kan verlopen. Het effect is tijdelijk en houdt meestal enkele maanden aan.
Corticosteroïden worden vooral gebruikt bij een plotselinge opvlamming van klachten. Ze kunnen de ontsteking snel dempen en geven vaak snelle pijnverlichting. De werking is doorgaans beperkt tot enkele weken tot hooguit twee à drie maanden. Vanwege mogelijke bijwerkingen is regelmatig herhalen niet wenselijk.
PRP en APS zijn injecties met lichaamseigen bloedproducten die de ontstekingsbalans in het gewricht proberen te herstellen. Een deel van de patiënten ervaart hierdoor merkbare pijnverlichting en beter functioneren. Het effect houdt vaak zes tot twaalf maanden aan. Bij APS zijn er aanwijzingen dat de werking in sommige gevallen twee tot drie jaar kan duren.
Stamcel-achtige therapieën (MSC-varianten) worden nog onderzocht. In studies is bij sommige patiënten verbetering gezien die één tot twee jaar kan aanhouden. De resultaten verschillen echter sterk en aanvullend onderzoek is nodig om duidelijk te maken wie er baat bij heeft.
Arthrosamid, ook wel de “vloeibare prothese” genoemd, neemt een bijzondere plaats in. Het gaat om een blijvende polyacrylamide-hydrogel die zich in de gewrichtsvoering nestelt en daar niet wordt afgebroken. Het materiaal dempt de beweging en vermindert de pijn. In tegenstelling tot tijdelijke middelen zoals hyaluronzuur kan Arthrosamid langdurige resultaten geven: gemiddeld twee tot drie jaar, en soms zelfs tot vijf jaar.
Belangrijk om te weten
Geen enkele injectie kan een gewricht volledig herstellen of kraakbeen terugbrengen naar de oorspronkelijke staat. Het realistische doel is pijnvermindering, beter bewegen en het uitstellen van een operatie. De juiste behandeling, afgestemd op het persoonlijke klachtenprofiel, kan wél een groot verschil maken in de kwaliteit van leven.
Slimme biomaterialen: meer dan alleen “gel in het gewricht”
Naast injecties met bestaande stoffen wordt er volop gewerkt aan biomaterialen die meer kunnen dan alleen smering verbeteren. Het gaat om zachte, waterige structuren – zogeheten hydrogels – die lijken op de natuurlijke omgeving van kraakbeencellen. Ze kunnen de soepelheid van het gewricht vergroten, maar hebben nog een extra voordeel: ze kunnen medicijnen of eiwitten plaatselijk en gedoseerd afgeven. Zo blijft de werking langer aanwezig zonder grote pieken of snelle uitwerking.
Ook nanodeeltjes en microsferen worden ontwikkeld om werkzame stoffen gecontroleerd vrij te laten komen. Hierdoor kan een behandeling wekenlang effect hebben met slechts één injectie. Daarnaast hebben sommige natuurlijke dragers, zoals hyaluronzuur, chitosan en alginaat, zelf ook gunstige eigenschappen: ze kunnen ontstekingsprocessen afremmen, kraakbeen beschermen en de wrijving in het gewricht verbeteren.
In onderzoeken worden zelfs slimme combinaties getest, zoals chitosan-hydrogels verrijkt met antioxidanten, die schadelijke “roeststoffen” (vrije radicalen) wegvangen en zo extra bescherming bieden. Dit klinkt misschien futuristisch, maar een deel van deze technieken wordt al in klinische studies toegepast en andere varianten staan op het punt om de praktijk te bereiken. 1
Het ritme van kraakbeencellen: hoe slaap én belasting verschil maken
Kraakbeencellen (chondrocyten) hebben een circadiaans ritme – een interne dag-nachtklok die bepaalt wanneer processen van opbouw en opruimen actief zijn. Raakt dit ritme verstoord, bijvoorbeeld door ouder worden, chronische stress, slechte slaap of voortdurende ontsteking, dan worden de cellen kwetsbaarder en lijkt artrose sneller te vorderen.
Dat ritme wordt niet alleen gestuurd door biochemische factoren, maar ook door mechanische signalen. Een belangrijke factor daarbij is de stijfheid van de extracellulaire matrix (ECM): dit is de directe omgeving van de cel, bestaande uit collageen, proteoglycanen en water, die het kraakbeen zijn stevigheid en elasticiteit geeft. Wanneer de matrix harder of juist minder elastisch wordt, veranderen de biochemische signalen die de cel bereiken. Dit beïnvloedt vervolgens hoe stabiel de interne klok loopt.
Proefdierstudies laten zien dat langdurige verstoring van dit ritme de kwaliteit van kraakbeen aantast. Het omgekeerde geldt ook: een regelmatige slaap- en beweegroutine kan de interne klok ondersteunen. Er zijn zelfs vroege aanwijzingen dat de timing van een behandeling verschil kan maken: het moment van toediening zou invloed kunnen hebben op het uiteindelijke effect.
In de praktijk zien we iets vergelijkbaars bij belasting van gewrichten. Goed schoeisel met voldoende demping en een soepele afrol kan de mechanische prikkels die het kraakbeen bereiken verzachten. Veel mensen ervaren hierdoor direct meer comfort en minder piekbelasting bij lopen of traplopen – een concreet voorbeeld van hoe mechanische signalen invloed hebben op de gewrichten.
Cel-energie en “afvalverwerking”: nieuwe aanknopingspunten
Kraakbeencellen beschikken over kleine energiefabriekjes (mitochondriën) en recyclingstations (peroxisomen). Samen zorgen ze voor de productie van energie, de verwerking van vetten en het opruimen van schadelijke stoffen. Bij artrose raken deze systemen sneller overbelast. Het gevolg is dat er oxidatieve stress ontstaat, vetten zich opstapelen en de balans tussen opbouw en afbraak in het gewricht wordt verstoord.
Uit recent onderzoek, gepubliceerd in Experimental & Molecular Medicine (2025) 2, blijkt dat bij artrosepatiënten veranderingen optreden in de eiwitten die betrokken zijn bij vetstofwisseling en ontgifting, en dat de samenwerking tussen mitochondriën en peroxisomen minder goed verloopt. Dat opent nieuwe mogelijkheden: therapieën die deze celprocessen beschermen of herstellen zouden in de toekomst een belangrijke rol kunnen spelen.
Voor nu is de vertaling naar de praktijk duidelijk. Leefstijlkeuzes maken verschil: gevarieerd bewegen, voldoende en regelmatige slaap, een voedingspatroon met ontstekingsremmende eigenschappen en een gezond gewicht ondersteunen precies die energie- en schoonmaakprocessen die kraakbeencellen nodig hebben om zo goed mogelijk te blijven functioneren.
Een aanpak die deze samenhang al langer benadrukt, is de klinische Psycho-Neuro-Immunologie (kPNI). Deze benadering kijkt hoe voeding, stress, slaap en het immuunsysteem elkaar beïnvloeden, en hoe je met leefstijlgerichte interventies de balans in het lichaam kunt herstellen. Zo sluit kPNI goed aan bij de inzichten uit recent onderzoek: het ondersteunen van de cellulaire energiehuishouding en herstelprocessen om klachten bij artrose te verminderen.
Een specialist die deze integrale aanpak toepast, is Olaf van der Zanden, expert in kPNI. Met bijna 30 jaar ervaring helpt hij mensen niet alleen de symptomen te verlichten, maar vooral de onderliggende oorzaken van chronische klachten aan te pakken.
Gentherapie en “biologische schakelkasten”: nog experimenteel, wel veelbelovend
Onderzoekers kijken inmiddels verder dan medicijnen of biomaterialen alleen. In dierstudies wordt geëxperimenteerd met vormen van zachte gentherapie die het verstoorde klokmechanisme in kraakbeencellen weer in balans proberen te brengen. Daarbij wordt tijdelijk de activiteit van bepaalde klokgenen verhoogd, waardoor ontstekingsprocessen afnemen en opbouwende routes juist worden gestimuleerd.
Een andere innovatieve benadering zijn de zogeheten “biologische schakelkasten”: synthetische gen-circuits die ingebouwd kunnen worden in gekweekt kraakbeen. Deze circuits helpen om het dag-nachtritme van de cellen stabiel te houden, zelfs in een omgeving waar ontstekingsprikkels aanwezig zijn.
Dit is nog puur experimenteel en verre van dagelijkse praktijk. Toch laat het zien welke richting het onderzoek uitgaat: niet langer alleen symptomen bestrijden, maar ook de interne regelknoppen van kraakbeencellen bijstellen om zo de balans tussen opbouw en afbraak duurzaam te herstellen. 3
Stamcellen: wat zeggen de studies écht?
Het beeld uit de wetenschappelijke literatuur is genuanceerd. Mesenchymale stamceltherapie (MSC-therapie) kan bij een deel van de patiënten leiden tot minder pijn en een betere functie. Maar harde bewijzen dat hiermee ook daadwerkelijk nieuw kraakbeen wordt opgebouwd, zijn tot nu toe wisselend. Dat komt mede doordat onderzoeken sterk van elkaar verschillen: er worden uiteenlopende celtypen gebruikt, verschillende doseringen toegepast en de opvolgduur varieert van enkele maanden tot meerdere jaren.
Een veelbelovende ontwikkeling is het gebruik van extracellulaire vesicles (EV’s) – microscopisch kleine signaalpakketjes die cellen van nature afscheiden. Deze vesicles bevatten eiwitten en genetische boodschappen die ontsteking kunnen remmen en herstelprocessen ondersteunen. Als celvrije therapie zouden ze een veiliger en beter controleerbare manier kunnen zijn om de gunstige effecten van stamcellen over te brengen, zonder dat er levende cellen hoeven te worden ingespoten.
De volgende stap in onderzoek is om patiënten beter te profileren. Iemand met een sterk ontstekingsgedreven klachtenpatroon reageert waarschijnlijk anders dan iemand bij wie vooral mechanische belasting of stofwisseling de belangrijkste rol speelt. Door die verschillen vooraf goed in kaart te brengen, kan stamcel- of EV-therapie in de toekomst gerichter en effectiever worden toegepast. 4
Let op de context: regels en “medisch toerisme”
De regels rond cel- en weefseltherapie verschillen wereldwijd sterk. In Europa vallen dit soort behandelingen onder het ATMP-kader (Advanced Therapy Medicinal Products). Binnen dit kader bestaat een beperkte “ziekenhuis-uitzondering”, waardoor artsen in specifieke gevallen maatwerk kunnen bieden. In de Verenigde Staten werkt de FDA met andere richtlijnen, terwijl landen als Zuid-Korea versnelde trajecten hebben voor ernstige aandoeningen.
Omdat die regels niet goed op elkaar aansluiten, is er internationaal een vorm van “stem cell tourism” ontstaan: patiënten reizen naar landen waar behandelingen sneller of minder streng beschikbaar zijn. Dat is begrijpelijk, zeker wanneer men weinig opties ervaart, maar het vergroot ook het risico op onbewezen of onvoldoende gecontroleerde zorg.
De veiligste keuze blijft: kies voor aanbieders die transparant zijn over de indicatie, de te verwachten resultaten, de mogelijke risico’s en de manier waarop de behandeling wordt gevolgd en geregistreerd.
Wat kun je vandaag al doen — zonder spijt achteraf?
De eerste winst zit in de basis die je zelf kunt beïnvloeden en die altijd goed te combineren is met medische behandelingen. Denk aan regelmatig en gedoseerd bewegen, zodat je gewrichten soepel blijven zonder overbelasting. Kies voor schoeisel met voldoende demping en een goede afrol, om piekbelastingen tijdens lopen of traplopen te verminderen. Let op je gewicht en voeding: een gezond voedingspatroon met weinig ontstekingsbevorderende producten helpt om de belasting van je gewrichten én je ontstekingsniveau te beperken. En vergeet niet de kracht van slaap en stressregulatie: beide verhogen je pijndrempel en ondersteunen het herstel.
Daarnaast is het verstandig je goed te laten informeren over de mogelijkheden van injecties en de opkomst van nieuwe combinaties met biomaterialen. Bespreek met je arts of behandelaar welke opties passen bij jouw situatie en stel samen duidelijke doelen vast: minder pijn, beter functioneren en, waar mogelijk, het uitstellen van een operatie. Plan vaste momenten om de voortgang te evalueren, zodat je altijd weet waar je staat en nooit achteraf hoeft te denken: had ik dit maar eerder gedaan.
