Artrose is niet alléén slijtage

In september 2025 verscheen een overzichtsartikel van prof. Peter van der Kraan, hoogleraar Experimentele Reumatologie aan het Radboudumc, in Osteoarthritis and Cartilage Open. Daarin beschrijft hij artrose nadrukkelijk niet als simpele slijtage, maar als een biologisch leeftijdsgebonden proces waarin veranderde kraakbeencellen, verlies van beschermende signalering en ontregeld herstel een belangrijke rol spelen. In zijn eigen woorden is artrose dus not simply wear and tear.

Dat lijkt een nuance, maar het is een wezenlijk verschil. Want tussen “artrose is slijtage” en “artrose is géén slijtage” zit precies het gebied waar goede voorlichting zou moeten beginnen. Van der Kraan beschrijft geen simpele tegenstelling. Hij laat juist zien dat artrose ontstaat in het samenspel van veroudering, mechanische belasting en biologische ontregeling in het gewricht.

ReumaNederland herhaalt een oude campagneslogan

ReumaNederland bracht in 2025 opnieuw de boodschap naar buiten dat artrose geen slijtage is, onder meer in een publieksartikel dat direct verwijst naar het werk van Van der Kraan. De strekking van dat artikel is helder: het klassieke beeld van slijtage moet worden ingeruild voor een nieuw, krachtig verhaal.

Daar schuurt het. Want waar de wetenschappelijke publicatie nuance vraagt, kiest de campagne voor een absolute leus. Daarmee wordt het onderzoek niet per se onjuist weergegeven, maar wel versmald tot een boodschap die communicatief sterker werkt dan inhoudelijk verantwoord is. De wetenschappelijke tekst zegt: niet simpelweg slijtage. De campagne maakt daarvan: géén slijtage. Dat is niet hetzelfde.

Wat het onderzoek wél zegt

Van der Kraan beschrijft artrose als een evolutionaire erfenis. Chondrocyten, de kraakbeencellen die tijdens de groei helpen bij botvorming, kunnen later in het leven opnieuw ontsporen. In plaats van kraakbeen te onderhouden, verschuiven zij dan naar een hypertrofisch profiel dat afbraak van kraakbeenmatrix, verkalking en veranderingen in het subchondrale bot bevordert. Volgens Van der Kraan hangt dat samen met biologische veroudering en met verlies van loading-induced TGF-β-signaling. Een belangrijke lijn in het huidige onderzoek is dat artrose niet alleen wordt gezien als het gevolg van jarenlang gebruik, maar ook als een aandoening waarin biologische veroudering een actieve rol speelt. Peter van der Kraan beschrijft artrose in dat verband als een proces waarbij kraakbeencellen veranderen en herstelreacties in het gewricht minder goed verlopen. ¹

Dat betekent dus niet dat artrose niets met belasting te maken heeft. Het betekent dat belasting alléén geen volledige verklaring is. Slijtage als plat populair woord schiet tekort, maar hetzelfde geldt voor de omgekeerde slogan dat artrose géén slijtage zou zijn. Het onderzoek wijst juist op een combinatie van mechanische schade, veroudering en ontspoord herstel.

Slijtage is te simpel, maar mechanica verdwijnt niet

Een van de zwakste effecten van de slogan “artrose is géén slijtage” is dat hij gemakkelijk suggereert dat mechanische belasting er nauwelijks toe doet. Dat is onhoudbaar. Recente biomechanische reviews benadrukken juist dat biomechanical loading een bekende bijdrage levert aan het ontstaan en verloop van artrose, en bovendien een van de weinige beïnvloedbare risicofactoren is.

Dat zie je ook klinisch terug. Na meniscusletsel of een voorste kruisbandruptuur verandert de belasting in het gewricht, wat het risico op artrose vergroot. Chronische piekbelasting op het werk, standsafwijkingen, spierzwakte en overgewicht kunnen het mechanische evenwicht verder verstoren. Het eerlijke verhaal is dus niet: artrose is slijtage. Maar ook niet: artrose staat los van slijtage. Het eerlijke verhaal is dat mechanische schade en biologisch ontregeld herstel elkaar versterken.

Van nuance naar campagnespraak

Daarmee wordt ook duidelijk waarom de communicatie van ReumaNederland problematisch is. De organisatie presenteert het werk van Van der Kraan alsof het een oude campagneleus bevestigt, terwijl de publicatie juist een ingewikkelder verhaal vertelt. Dat is niet slechts een stijlkwestie. Zodra nuance verdwijnt, verschuift voorlichting richting framing.

Dat is extra relevant omdat ReumaNederland niet alleen communiceert over dit soort onderzoek, maar ook onderzoek naar artrose ondersteunt en op de eigen website actief positioneert. De organisatie is dus tegelijk financier, communicator en belangenbehartiger. Juist dan mag verwacht worden dat de vertaling naar het publiek zorgvuldiger is dan een absolute slogan.

Wie betaalt het onderzoek, en wie profiteert later?

Onderzoek financieren in de hoop op betere artrose behandelingen is op zichzelf logisch. Patiëntenorganisaties doen dat vaker, en daar is niets mis mee. Maar er zit wel een spanningsveld in het model. Veel onderzoekslijnen zijn gericht op het vinden van moleculaire aangrijpingspunten voor toekomstige therapieën. Zodra daar iets veelbelovends uit voortkomt, loopt verdere ontwikkeling vaak via licenties, patenten en commerciële partijen.

Dat betekent niet automatisch dat er iets onzuivers gebeurt. Wel betekent het dat er een structurele spanning ontstaat tussen publieksfinanciering, patiëntenbelang en latere vermarkting. De vroege fase wordt mogelijk gemaakt door donaties, subsidies of maatschappelijke steun; de latere fase verschuift vaak naar marktlogica. Juist daarom is het problematisch wanneer een patiëntenorganisatie tegelijk onderzoek financiert én de publieksboodschap daarover versmalt tot campagnespraak.

Van “geen slijtage” naar “geen ouderdomskwaal”

De verwarring wordt groter wanneer zulke absolute slogans naast elkaar gaan bestaan. In de publiekscommunicatie rond artrose duiken niet alleen uitspraken op als “geen slijtage”, maar ook boodschappen waarin artrose niet als ouderdomskwaal gepositioneerd wordt. Terwijl Van der Kraan juist biologische veroudering aanwijst als een kernonderdeel van het ziekteproces. Niet als enige factor, maar wel als onmiskenbare factor.

Daarmee ontstaat een vreemde situatie: het onderzoek vraagt om een gelaagd verhaal, terwijl de campagne steeds opnieuw kiest voor absolute formuleringen. Dat maakt de boodschap misschien krachtiger voor zichtbaarheid en fondsenwerving, maar zwakker als patiëntvoorlichting.

Waarom dit ertoe doet

Voor patiënten is dit niet academisch. De manier waarop artrose wordt uitgelegd, beïnvloedt hoe mensen naar hun gewrichten, hun belastbaarheid en hun behandelopties kijken. Als artrose alleen als slijtage wordt gepresenteerd, ontstaat al snel het idee dat bewegen vooral schadelijk is. Maar als artrose vervolgens als géén slijtage wordt verkocht, verdwijnt de mechanische werkelijkheid weer te veel uit beeld. Beide frames laten patiënten achter met een halve waarheid.

Betrouwbare voorlichting zou juist moeten uitgaan van het midden dat de wetenschap wél beschrijft: artrose is méér dan slijtage, maar niet los te zien van mechanische belasting, veroudering en biologisch ontregeld herstel. Dat is minder sloganwaardig, maar veel bruikbaarder voor mensen die met artrose moeten leven.

Conclusie: kies voor eerlijkheid

Het onderzoek van Van der Kraan is waardevol, juist omdat het het platte slijtageverhaal openbreekt. Maar het doet dat niet door mechanische schade weg te poetsen. Het laat zien dat artrose ontstaat waar belasting, veroudering en biologische ontregeling samenkomen.

Precies daarom is de slogan “artrose is géén slijtage” geen vooruitgang, maar een nieuwe versimpeling. ReumaNederland maakt van genuanceerd onderzoek een absolute campagneboodschap. Dat werkt misschien communicatief, maar het helpt patiënten niet aan een eerlijker beeld.

De juiste boodschap is daarom nog steeds de eenvoudigste én de eerlijkste: Artrose is niet alléén slijtage.

Verder lezen in deze reeks over ReumaNederland:

• Hoe transparant is ReumaNederland werkelijk? – Campagnes, fondsenwerving en de Artrosewijzer: gratis informatie of toch een funnel?
• Een kritische blik op het jaarverslag 2023 van ReumaNederland – Wat valt op in inkomsten, uitgaven en prioriteiten.
• CartRevive: de ‘artrosepleister’ van Hy2Care die geen artrose oplost – Belofte vs. uitkomst en hoe dat werd gecommuniceerd.
• Collageen bij artrose: wat ReumaNederland vergeet te vertellen – Wat studies laten zien, en wat nog onzeker is.