Een oplettende lezer van ArtroseBlog wees me op een artikel in de Trouw van 15 april 2025, met de stevige kop: “Kurkuma is geen medicijn: onderzoek maakt gehakt van gezondheidsclaims.”
Het artikel zelf zit achter een betaalmuur, maar de toon is duidelijk. De kop verwijst naar het promotieonderzoek van apotheker M.A.G.M. Kroon (2025), waarin curcumine – de werkzame stof in kurkuma – kritisch wordt beoordeeld vanwege de beperkte biologische beschikbaarheid. Die kritiek is deels terecht. Maar Kroon concludeert op basis daarvan dat curcumine geen werkzaamheid kán hebben — een stevige uitspraak, die niet strookt met wat klinische studies bij artrosepatiënten juist wél laten zien: dat curcumine pijn en stijfheid kan verminderen, met minder bijwerkingen dan veelgebruikte pijnstillers.
Want wie alleen kijkt naar bloedwaarden, maar klinische uitkomsten bij artrosepatiënten buiten beschouwing laat, vertelt niet het hele verhaal.
Update – 5 september 2025
Op 5 september 2025 verscheen een grote systematische review en network meta-analyse in het wetenschappelijke tijdschrift BMC Complementary Medicine and Therapies. In deze analyse werden meerdere klinische studies naar kurkuma- en curcumineproducten bij knieartrose samengebracht en statistisch met elkaar vergeleken.
De onderzoekers concludeerden dat:
- bepaalde curcuminepreparaten pijn en functie bij knieartrose significant verbeteren ten opzichte van placebo;
- sommige formuleringen vergelijkbare effecten laten zien als standaard pijnstilling (zoals NSAID’s);
- tegelijkertijd de kwaliteit van het bewijs wisselt, en productvorm, dosering en biologische beschikbaarheid sterk verschillen.
Deze publicatie onderstreept één belangrijk punt:
klinische effecten bij artrose kunnen niet worden weggewuifd op basis van farmacokinetiek alleen, maar verdienen ook geen ongenuanceerde claims.
Leeswijzer
In dit artikel lees je:
- waarom curcumine wordt bekritiseerd op basis van opname en bloedspiegels;
- wat klinische studies bij artrose wél laten zien;
- waarom “lage opname” geen sluitend eindargument is;
- en hoe dit past in een bredere discussie over supplementen, richtlijnen en wetenschappelijke nuance.
Van bloedspiegel naar verdict: Kroon verklaart curcumine ‘dure placebo’
Maurice Kroon voerde verschillende studies uit bij zowel gezonde vrijwilligers als patiënten (onder andere met darmontstekingen) die curcumine innamen. Zijn bevinding: de actieve vorm van curcumine was niet of nauwelijks aantoonbaar in het bloed. Het beetje dat wél opgenomen werd, werd direct omgezet in een niet-actieve variant en via de urine uitgescheiden. Daarnaast zag Kroon in een experiment met 8 weken curcumine-gebruik aanvankelijk een kleine verandering in het darmmicrobioom, maar die verdween weer na verloop van tijd..
Op basis daarvan concludeert Kroon dat curcumine geen klinisch relevante werkzaamheid kan hebben en noemt hij het zelfs een “dure placebo” waarvan mensen hun geld beter aan iets anders kunnen besteden.
Wetenschappelijk gezien is zijn farmacokinetische analyse waardevol. Maar de stap van “lage bloedspiegel” naar “werkt niet” is een interpretatie — geen bewezen klinisch feit.
De conclusie rust dus op wat er niet in het bloed zit, niet op wat patiënten ervaren.
In een RTL Nieuws-item zegt Kroon dat curcumine na inname nauwelijks als “actieve” stof in het bloed terug te vinden is. Wat er wél wordt opgenomen, wordt volgens hem snel omgezet en weer uitgescheiden — “je plast en poept het er weer uit”. Zijn conclusie: als smaakmaker in curry prima, maar daarbuiten is het volgens hem vooral placebo.
Klinisch onderzoek bij artrose: wat laten studies zien?
Waar het promotieonderzoek zich richtte op opname en bloedspiegels, richt klinisch onderzoek bij artrose zich op iets anders: wat merkt de patiënt? In meerdere gecontroleerde studies bij knieartrose zijn curcuminepreparaten vergeleken met placebo en met standaardmedicatie, met pijn en functioneren als uitkomstmaat.
De uitkomsten zijn opvallend consistent:
- pijnvermindering en functionele verbetering ten opzichte van placebo;
- in sommige studies vergelijkbare effecten met NSAID’s, maar met minder bijwerkingen;
- verbeteringen in stijfheid en mobiliteit bij een deel van de deelnemers.
Meta-analyses en umbrella reviews (reviews van reviews) concluderen dat het bewijs niet perfect, maar wel klinisch relevant is. Het gaat niet om wondermiddelen, maar om meetbare effecten bij een deel van de patiënten.
Dat staat haaks op de stellige uitspraak dat curcumine “niet werkt”.
Opname is niet alles: waar kan het effect dan vandaan komen?
De cruciale vraag is:
hoe kan iets werken als het nauwelijks in het bloed verschijnt?
Daarvoor zijn meerdere wetenschappelijk plausibele verklaringen.
1. Lokale werking in de darm
Curcumine bereikt hoge concentraties in het maagdarmkanaal. Daar kan het:
- de darmbarrière versterken;
- de doorgifte van ontstekingsbevorderende stoffen (zoals LPS) verminderen;
- het immuunsysteem indirect beïnvloeden.
Dat kan leiden tot systemische ontstekingsremming, zonder dat hoge bloedspiegels nodig zijn. Dit principe kennen we ook van voedingsvezels. We noemen dat een indirect effect.
2. Metabolieten en weefseleffecten
Curcumine wordt omgezet in metabolieten die mogelijk biologisch actief blijven, of lokaal effect hebben in weefsels. Het lichaam functioneert niet als een simpele snelweg waarin alleen de oorspronkelijke stof telt.
3. Drempelwaarden en synergie
Veel biologische processen reageren op zeer lage concentraties. Hormonen zijn daarvan het klassieke voorbeeld. Het idee dat alleen hoge, meetbare bloedwaarden effect kunnen hebben, is biochemisch te simplistisch.
Een relevante analogie: een lokale behandeling kan werken zonder hoge bloedwaarde. Smeren we een hormoonzalf op de huid, dan meten we dat hormoon nauwelijks in het bloed, maar het eczeem kan toch verdwijnen. Zoiets zou (zij het op andere wijze) ook voor curcumine kunnen gelden: de plek waar de werking gebeurt, is misschien de darm of het immuunsysteem vlak daarbuiten, in plaats van direct in het bloedplasma. Dit betekent niet automatisch dat curcumine zeker werkt, maar wel dat het argument “niet in bloed = geen effect” te simpel is.
Glucosamine als parallel: geschiedenis herhaalt zich
De discussie rond curcumine doet sterk denken aan die rond glucosamine. Ook dat supplement werd jarenlang weggezet als onwerkzaam vanwege beperkte opname. Later bleek dat specifieke vormen, zoals glucosaminesulfaat, wél klinisch effect konden hebben en zelfs een plek kregen in Europese richtlijnen.
Daarnaast doken onverwachte neveneffecten op, zoals een lagere cardiovasculaire mortaliteit bij langdurig gebruik in grote cohortstudies.
De les is niet dat elk supplement werkt — maar dat vroege afwijzing op basis van farmacokinetiek alleen vaker onterecht is gebleken.
Wat betekent dit voor mensen met artrose?
Curcumine:
- ❌ geneest artrose niet,
- ❌ vervangt geen medische behandeling,
- ❌ werkt niet bij iedereen.
Maar:
- ✅ laat in klinische studies reële pijn- en functieverbetering zien bij een deel van de patiënten;
- ✅ heeft doorgaans een gunstig bijwerkingenprofiel;
- ✅ kan voor sommige mensen een zinvolle aanvulling zijn binnen een bredere aanpak.
Belangrijk daarbij:
- kwaliteit en formulering verschillen sterk;
- overleg met een arts is verstandig, zeker bij medicijngebruik;
- verwachtingen moeten realistisch blijven.
Slotbeschouwing: tussen hype en ontkenning
Het proefschrift van Kroon levert belangrijke inzichten op en prikt overdreven marketingclaims terecht door. Maar zijn conclusie dat curcumine “niet werkzaam kan zijn” gaat verder dan zijn data rechtvaardigen.
Wie wetenschap serieus neemt, kijkt niet naar één meetpunt, maar naar het totaalbeeld:
farmacokinetiek, biologische plausibiliteit én klinische uitkomsten.
En dat totaalbeeld laat zien dat curcumine bij artrose geen placebo zonder effect is, maar ook geen universele oplossing. De waarheid ligt — zoals zo vaak — niet in de uitersten, maar in de nuance.
Verder lezen
- Kurkuma bij artrose: wat voeding kan bijdragen aan ontstekingsremming en pijnvermindering
- Collageen bij artrose: hoe ReumaNederland het ‘afbraak-in-de-darm’-argument gebruikt
