Hydrogels klinken misschien ingewikkeld, maar in de basis gaat het om een eenvoudig concept. Het zijn zachte, gelachtige substanties die grotendeels uit water bestaan. In de orthopedie worden ze al tientallen jaren toegepast, vaak in combinatie met lichaamseigen celpreparaten zoals BMAC (Bone Marrow Aspirate Concentrate). De gel werkt daarbij als een tijdelijk steiger waarin cellen zich kunnen hechten en nieuw kraakbeen kunnen vormen. Deze aanpak heeft bij kraakbeendefecten bewezen duurzame resultaten opgeleverd: in meerdere klinische studies functioneerden gewrichten zelfs na tien jaar nog steeds goed.
De nieuwste ontwikkelingen richten zich echter op hydrogels die zonder toevoeging van BMAC of andere cellen kunnen werken. Het doel is om behandelingen eenvoudiger, goedkoper en breder toepasbaar te maken – ook bij artrose, waar niet één klein defect, maar het hele gewricht is aangedaan.
Zo zijn er synthetische hydrogels zoals polyacrylamide (Arthrosamid®), die niet worden afgebroken door het lichaam en permanent in het gewricht aanwezig blijven. Door hun blijvende structuur kunnen ze langdurige pijnverlichting geven.
Daarnaast worden resorbeerbare “lijm-hydrogels” onderzocht, zoals CartRevive® van Hy2Care. Deze gel wordt tijdens een kijkoperatie in een kraakbeendefect aangebracht, waar hij uithardt en een tijdelijke basis vormt waarin cellen kunnen ingroeien. Het is daarmee vooral een passief scaffold: de structuur ondersteunt celgroei, maar bevat geen extra biologische signalen.
Verder bestaan er bioactieve hydrogels die een stap verder gaan. Waar CartRevive® vooral ruimte biedt, proberen bioactieve varianten cellen actief te sturen. Hun structuur is zó ontworpen dat cellen zich beter kunnen hechten, en bovendien worden er synthetisch gefabriceerde groeifactoren of signalen ingebouwd. Daarmee bootsen ze deels na wat vroeger via BMAC werd geleverd: biologische prikkels die stamcellen en kraakbeencellen stimuleren richting de vorming van hyaline-achtig kraakbeen.
Bij passieve scaffolds ontstaat vaak vooral fibrocartilage: een stugger, littekenachtig weefsel dat het defect wel opvult, maar minder sterk en elastisch is dan het oorspronkelijke hyaline kraakbeen. Het grote voordeel van bioactieve hydrogels is dat ze zijn ontworpen om juist hyaline-achtig kraakbeen te bevorderen: glad, veerkrachtig en functioneel weefsel dat veel beter lijkt op de originele gewrichtsbekleding.
Tot slot worden in de orthopedie ook hyaluronzuur-injecties toegepast. Strikt genomen is dit geen hydrogel, maar een visco-elastische vloeistof die het gewricht tijdelijk beter smeert en zo klachten kan verlichten.
1. Synthetische, niet-afbreekbare hydrogel – Arthrosamid®
Arthrosamid® is een polyacrylamide-hydrogel die via een injectie rechtstreeks in het kniegewricht wordt toegediend. Het bijzondere aan deze behandeling is dat de gel niet wordt afgebroken door het lichaam, maar permanent aanwezig blijft. Daarmee wordt Arthrosamid® ook wel de “vloeibare prothese” genoemd: een injecteerbaar implantaat dat langdurig verlichting kan geven zonder operatie.
Eenmaal ingebracht verspreidt de gel zich langs de binnenkant van het gewrichtskapsel en wordt hij deels opgenomen in het synoviale weefsel. Daar vormt Arthrosamid® een elastische laag die het kapsel dikker en soepeler maakt, ontstekingsactiviteit helpt remmen en de prikkeling van pijnzenuwen vermindert. Ook verbetert de kwaliteit van de gewrichtsvloeistof: die wordt stroperiger, waardoor smering, schokdemping en voeding van het kraakbeen verbeteren. Het resultaat is een knie die soepeler beweegt en minder pijnlijk aanvoelt.
Belangrijk is dat Arthrosamid® geen kraakbeen herstelt. De behandeling is gericht op langdurige symptoomverlichting. Uit klinische studies blijkt dat dit effect meerdere jaren kan aanhouden, soms tot wel vijf jaar na één injectie.
- Arthrosamid-injectie bij knieartrose: resultaten en veiligheid na tien jaar
- Basisartikel over Arthrosamid en behandellocaties
2. Resorbeerbare, passieve hydrogel – CartRevive® (Hy2Care)
CartRevive® van het Nederlandse bedrijf Hy2Care wordt ontwikkeld voor de behandeling van focale kraakbeendefecten – kleine, afgebakende beschadigingen die vaak ontstaan na een sportblessure of trauma. Het middel is níet bedoeld voor artrose, al werd het in Nederland jarenlang gepresenteerd als de “injecteerbare artrosepleister”.
De hydrogel bestaat uit twee natuurlijke polymeren (dextran en hyaluronzuurconjugaten). Tijdens een kijkoperatie of mini-open procedure maakt de chirurg het defect schoon en brengt vervolgens het vloeibare mengsel in. Binnen een minuut vindt er crosslinking plaats: de vloeistof verandert in een stevige gel die zich hecht aan het omliggende kraakbeen en bot. De gel fungeert als een tijdelijk scaffold waarin voedingsstoffen en kraakbeencellen uit het omliggende weefsel kunnen binnendringen. Na verloop van tijd wordt de hydrogel vanzelf afgebroken en vervangen door lichaamseigen matrix.
Volgens Hy2Care kan zo nieuw hyalien kraakbeen ontstaan, maar wetenschappelijke bewijzen daarvoor ontbreken. Wat wel duidelijk is: bij resorbeerbare, passieve hydrogels ontstaat vaak fibrocartilage – littekenachtig weefsel dat minder sterk en duurzaam is dan gezond kraakbeen.
Status anno 2025: de eerste patiënten in Nederland zijn behandeld en in de VS loopt een klinische trial. Hoewel de ontwikkelaars positieve resultaten melden, zijn er nog geen onafhankelijke publicaties.
3. Resorbeerbare bioactieve hydrogels – scaffold mét sturing
Waar passieve hydrogels zoals CartRevive® vooral dienen als een leeg steiger waarin cellen kunnen binnendringen, gaan bioactieve hydrogels een stap verder. Hun ontwerp is zó verfijnd dat de gel zelf biologische signalen afgeeft die cellen richting écht kraakbeenherstel sturen.
Dit gebeurt via synthetisch ingebouwde groeifactoren en bindingsmotieven. Denk aan korte aminozuur-sequenties (zoals RGD-peptiden) die de hechting van cellen verbeteren, of langzaam vrijkomende moleculen die stamcellen stimuleren om zich te ontwikkelen tot kraakbeencellen (chondrocyten). Daarmee verandert de hydrogel van een passief scaffold in een actief, biologisch gestuurd platform.
De resultaten in dieronderzoek zijn veelbelovend: in schapenmodellen werd binnen zes maanden kraakbeen gevormd dat qua structuur en samenstelling sterk leek op hyalien kraakbeen — glad, elastisch en belastbaar weefsel dat veel dichter in de buurt komt van de natuurlijke gewrichtsbekleding dan het littekenachtige fibrocartilage dat vaak ontstaat bij passieve gels.
Het idee is dat deze hydrogels niet alleen ruimte bieden, maar ook actief de richting bepalen: ze geven cellen een biologisch ‘duwtje’ om de juiste matrix op te bouwen.
Toch blijft de stap naar de kliniek groot. Bioactieve hydrogels zijn complexer en duurder, en moeten voldoen aan strenge veiligheids- en productie-eisen. Anno 2025 zijn er nog geen grootschalige studies bij mensen gepubliceerd. Maar de eerste preklinische resultaten suggereren dat dit de meest veelbelovende richting is: hydrogels die actief bijdragen aan de regeneratie van écht hyalien kraakbeen.
Hydrogel + BMAC: regeneratief, maar in Nederland verboden
Een veelbelovende regeneratieve aanpak is de combinatie van een passieve hydrogel met BMAC (Bone Marrow Aspirate Concentrate – een geconcentreerd extract van eigen beenmergcellen).
Het principe is eenvoudig:
- de hydrogel fungeert als tijdelijke steiger voor nieuw weefsel;
- de cellen en groeifactoren uit BMAC leveren de bouwstenen én signalen voor herstel.
Internationaal bestaan er meerdere varianten van deze aanpak. Bekende voorbeelden zijn:
- CarGel® (Smith & Nephew, UK) – een chitosan-gebaseerde hydrogel, oorspronkelijk bedoeld in combinatie met bloed, maar ook toepasbaar met BMAC.
- CartiFill® (Sewon Cellontech, Zuid-Korea) – een type I collageen-hydrogel die met fibrinelijm wordt gebruikt en eveneens gecombineerd kan worden met BMAC.
- MaioRegen® (Fin-Ceramica, Italië) – een zogenoemd “trizone” scaffold van collageen en hydroxyapatiet, dat in combinatie met BMAC wordt ingezet bij complexe osteochondrale defecten.
Studies, zoals die van Gobbi et al. (2019), tonen aan dat patiënten na 6–10 jaar nog steeds profiteren: er was niet alleen minder pijn, maar ook stabiel nieuw kraakbeenweefsel aanwezig.
In Nederland blijft deze methode echter verboden. Omdat BMAC stamcellen bevat, valt het onder de strengste regelgeving voor celtherapie. Artsen die het toch toepassen, lopen grote beroepsrisico’s. Daardoor blijft deze regeneratieve optie voor Nederlandse patiënten praktisch onbereikbaar.
Hyaluronzuur-injecties: smering, geen herstel
Hyaluronzuur (HA) is van nature een belangrijk bestanddeel van het gewrichtsvocht. Bij artrose neemt de hoeveelheid en kwaliteit van HA af, waardoor smering en schokdemping verslechteren. Een injectie met hyaluronzuur vult dit tekort tijdelijk aan. Het resultaat: soepeler bewegen, minder pijn en vaak een comfortabeler gevoel in het gewricht.
In tegenstelling tot Arthrosamid® (een synthetische hydrogel die permanent aanwezig blijft) of CartRevive® (een resorbeerbare hydrogel die tijdelijk als scaffold dient), werkt hyaluronzuur puur als visco-elastische vloeistof. Het blijft slechts enkele maanden actief in de knie en wordt daarna volledig afgebroken.
Kraakbeenherstel vindt niet plaats: de injectie zorgt niet voor nieuw weefsel, maar kan de verdere afbraak mogelijk iets afremmen en klachten maandenlang verlichten. Het goede veiligheidsprofiel maakt dat hyaluronzuur vaak herhaald wordt, bijvoorbeeld één- of tweemaal per jaar. Daarmee kan het uitstel bieden voor zwaardere behandelingen, maar het verandert niets aan de onderliggende ziekte.
Waar staat de patiënt anno 2025?
- Arthrosamid® (blijvend): beschikbaar in Nederland; langdurige pijnverlichting mogelijk, maar geen kraakbeenherstel.
- Hy2Care / CartRevive® (resorbeerbaar, passief): alleen via kijkoperatie; bedoeld voor kleine kraakbeendefecten, niet voor artrose.
- Bioactieve hydrogels (resorbeerbaar, mét signalen): in onderzoek; mogelijk beter herstel (hyalienachtig kraakbeen), maar nog niet toegepast bij mensen.
- Hydrogel + BMAC/stamcellen: internationaal bewezen bij kraakbeendefecten (duurzame resultaten tot 10–13 jaar); in Nederland niet toegestaan, en niet geschikt voor diffuse artrose.
