Artrose, een degeneratieve gewrichtsaandoening die gepaard gaat met de afbraak van kraakbeen, komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Vooral na de menopauze stijgt het risico bij vrouwen aanzienlijk, wat niet alleen tot pijnlijke gewrichten leidt, maar ook dagelijkse activiteiten kan belemmeren. Waarom zijn vrouwen kwetsbaarder voor artrose, en welke factoren spelen hierbij een rol? In dit artikel bespreken we de invloed van hormonen, anatomische verschillen en leefstijl op het verhoogde artroserisico bij vrouwen, en geven we praktische tips om dit risico te beperken.
Hormonen: het effect van oestrogeen en relaxine
Hormonen spelen een belangrijke rol bij de gezondheid van gewrichten, met name het hormoon oestrogeen. Oestrogeen helpt het kraakbeen te beschermen en ontstekingen te verminderen, twee cruciale factoren in het voorkomen van artrose.
Na de menopauze daalt het oestrogeenniveau drastisch, wat leidt tot:
- Versnelde kraakbeenafbraak
- Toegenomen ontstekingsreacties in de gewrichten
Veel vrouwen melden daarom dat hun gewrichtspijn begint of verergert na de menopauze.
Ook tijdens zwangerschap treden hormonale veranderingen op. Het hormoon relaxine zorgt ervoor dat gewrichtsbanden losser worden ter voorbereiding op de bevalling. Hoewel dit proces natuurlijk is, kan het leiden tot gewrichtsonstabiliteit, vooral in de heupen en knieën, waardoor vrouwen later vatbaarder zijn voor slijtage.
Statistiek: Uit onderzoek blijkt dat vrouwen na de menopauze 40% meer kans hebben op knieartrose dan mannen. Daarnaast komt handartrose bij vrouwen tussen de 50 en 60 jaar tot wel 3,5 keer vaker voor dan bij mannen.
Anatomische verschillen en gewrichtsbelasting
Het vrouwelijk lichaam heeft anatomische kenmerken die de gewrichtsbelasting anders verdelen dan bij mannen:
- Bredere heupen: Hierdoor ontstaat een grotere Q-hoek (de hoek tussen het bovenbeen en de knie), wat extra druk op de buitenkant van de knie zet.
- Minder spiermassa: Vooral rond de knieën en heupen, wat leidt tot minder ondersteuning van de gewrichten.
Recent onderzoek van Wilson et al. (2024) heeft bovendien aangetoond dat er structurele verschillen zijn in de vorm van de knieschijf (patella) tussen mannen en vrouwen. Bij vrouwen vertoont de laterale zijde van de patella meer vormvariatie in de latere stadia van artrose, mogelijk als gevolg van overbelasting en verminderde gewrichtsstabiliteit. Dit kan het risico op patellofemorale artrose (slijtage aan de voorkant van de knie) vergroten. 1
Statistiek: Vrouwen hebben 10% meer kans op heupartrose en een verhoogde kans op patellofemorale problemen dan mannen.
Leefstijl en overgewicht
Overgewicht is een van de grootste risicofactoren voor artrose, zowel bij mannen als vrouwen. Toch hebben vrouwen hier een extra uitdaging:
- Tijdens en na de menopauze neemt het lichaamsgewicht bij veel vrouwen toe, wat extra druk uitoefent op de draaglastgevoelige gewrichten zoals knieën, heupen en enkels.
- Vetcellen produceren ontstekingsbevorderende stoffen, wat leidt tot lage graad ontstekingen in het hele lichaam, inclusief de gewrichten.
Zelfs niet-dragende gewrichten zoals die in de handen kunnen hierdoor sneller slijtage vertonen.
Statistiek: Vrouwen met obesitas hebben tot wel 60% meer kans op het ontwikkelen van artrose in de knieën in vergelijking met mannen met hetzelfde overgewicht.
Sportblessures en artrose
Sporten is gezond, maar vrouwen lopen vaker bepaalde blessures op dan mannen, zoals scheuren in de voorste kruisband (VKB). Dit komt deels door hormonale schommelingen, die de gewrichtsbanden beïnvloeden, en door anatomische factoren.
Een VKB-blessure verhoogt het risico op knieartrose aanzienlijk. Studies tonen aan dat vrouwen 2 tot 8 keer vaker een VKB-blessure oplopen dan mannen, wat later kan leiden tot vroegtijdige slijtage van het kniegewricht.
Wat kun je doen om het risico op artrose te verlagen?
Hoewel sommige risicofactoren zoals hormonen en anatomie niet te veranderen zijn, zijn er praktische stappen die vrouwen kunnen nemen om hun gewrichten gezond te houden:
Hoewel sommige risicofactoren zoals hormonen en anatomie niet te veranderen zijn, zijn er praktische stappen die vrouwen kunnen nemen om hun gewrichten gezond te houden:
- Beweeg regelmatig: Kies voor regelmatige beweging om je gewrichten gezond te houden. voor low-impact sporten zoals zwemmen, fietsen of wandelen om de gewrichten te ontlasten en spieren te versterken.
- Houd je gewicht onder controle: Beheers je gewicht en verlaag de druk op je gewrichten. Zelfs een klein gewichtsverlies kan de druk op de gewrichten aanzienlijk verminderen. een klein gewichtsverlies kan de druk op de gewrichten aanzienlijk verminderen.
- Spierversterkende oefeningen: Voer spierversterkende oefeningen uit voor betere gewrichtsondersteuning. Focus op het versterken van de spieren rond de knieën, heupen en core voor extra ondersteuning. op het versterken van de spieren rond de knieën, heupen en core voor extra ondersteuning.
- Voeding: Kies voor een ontstekingsremmend dieet ter ondersteuning van je gewrichten. Eet ontstekingsremmende voeding zoals vette vis, groenten, fruit en volle granen. Vermijd bewerkte suikers en transvetten. ontstekingsremmende voeding zoals vette vis, groenten, fruit en volle granen. Vermijd bewerkte suikers en transvetten.
- Luister naar je lichaam: Raadpleeg een specialist bij aanhoudende gewrichtspijn. Bij aanhoudende pijn of stijfheid is het belangrijk om vroegtijdig medisch advies in te winnen.
Conclusie
Het hogere risico op artrose bij vrouwen is het resultaat van een complexe interactie tussen hormonale veranderingen, anatomische verschillen en leefstijl. Vooral na de menopauze is het belangrijk voor vrouwen om proactieve stappen te ondernemen om hun gewrichten te beschermen. Door bewust te zijn van de risicofactoren en te kiezen voor een gezonde, actieve levensstijl kunnen vrouwen hun gewrichten sterker en gezonder houden, ondanks de uitdagingen van artrose.
